AĞIZ ve DİŞ SAĞLIĞI KONUSUNDA YENİ YAKLAŞIMLAR

Dünya Sağlık Örgütü’nün tanımlamasına göre diş ve dişeti hastalıkları önlenebilir hastalıklardır.

DSÖ’nün 1969 yılı ağız ve diş sağlığı haritalarında sanayileşmiş ülkelerde yüksek oranda diş çürükleri görülürken gelişmekte olan ülkelerde genel olarak daha düşük oranlar belirtilmiştir. Daha sonra uygulanan orta-uzun vadeli koruyucu, önleyici toplumsal programlar ve kişisel bakım programlarıyla diş çürüklerinde gittikçe azalan oranları gösteren veriler elde edilmiştir.

1981 yılında DSÖ ve FDI ağız sağlığına ilişkin 2000 yılı hedefleri şöyle belirlenmiştir;
1)  5-6 yaş çocuklarında diş çürüklerinin %50 azaltılması,
2) 12 yaş çocuklarda  çürük,eksik ve dolgulu diş sayısının 3 den fazla olmaması,
3) 18 yaş grubu gençlerin %85’inin tüm dişlerinin ağızda olması,
4) 35-44 yaş grubu yetişkinlerde diş kayıplarının %50 oranında azaltılması

Ayrıca DSÖ 21. Yüzyıl Hedeflerinde ;
-  2020 yılına kadar 6 yaş altındaki çocukların %80’inin çürüksüz
- 12 yaş altındaki çocuklarda ise DMF-T’nin ortalama 1,5 olması

2015 yılında;
-  Ana okullarının en az yarısında, diğer okulların %95’inde diş sağlığı geliştirme programlarının uygulamaya başlanmasını önermektedir.

Yeni Yaklaşımlar, Yeni Stratejiler

DSÖ’nün 2003 yılı “Dünya ağız sağlığı raporu” bu konudaki yeni yaklaşımları ifade etmektedir.

Diş ve diş eti rahatsızlıkları yaygınlığı ve tekrarlama oranları nedeni ile insanların karşılaştığı en büyük sağlık sorunlarından birisi olarak tanımlanmaktadır.

Ağız sağlığı, genel sağlık ile entegre bir konudur. Ağız sağlığı çürüksüz bir ağızdan çok daha fazla bir anlam taşımaktadır ve genel sağlığın  iyi olması ile yakından ilişkilidir.

Toronto Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi  halk sağlığı   bilim dalı öğretim üyelerinin yaptığı çalışma ağız sağlığının genel sağlığa yansımalarının ne kadar önemli olduğunu göstermektedir. Bu çalışmaya göre;

*  5-17 yaş grubu çocukların %60’ında diş ve diş eti enfeksiyonu tespit edildi bu durum çocukların “büyüme yetersizliğine” zemin hazırlayan faktörlerden biri  olduğu,
*  İleri derecede dişeti rahatsızlığı olan anne adaylarında düşük ağırlıklı bebek yapma riskinin sağlıklı diş etine  sahip annelere göre 8 kat fazla olduğu,
*  Diş ve diş eti hastalığı olan 39-69 yaş grubunda kroner kalp hastalığı görülme riskinin 3-7 kat daha fazla olduğu,
*  Kötü ağız hijyenine sahip olan bireylerin kronik solunum sistemi hastalığına yakalanma riskinin 4-5 kat daha fazla olduğu,
*  Erken  çocukluk dönemi çürüğü taşıyan çocukların %80’inin  kontrol grubuna göre ideal kilolarında olmadıkları değerlendirildi.

Ağız Sağlığı Yaşam Kalitesi İçin Belirleyicidir.

Ağız ve diş sağlığı hastalıkları okulda, işte, evde milyonlarca saat iş kaybına neden olmaktadır. Bu kayıpların yanı sıra hastalıkların fizyolojik ve sosyal etkileri yaşam kalitesini belirgin bir biçimde azaltır.

*ABD  verilerine göre 1989da diş ve diş eti hastalıkları tedavilerinin 2.7 milyon iş gücü  ve 1 milyon gün okul günü kaybına neden olduğu belirlendi.

İyi Bir Ağız Sağlığı, Erken Ölüm Oranlarını Azaltır

Hastalıkların erken teşhisi insan hayatının kurtulması için çok önemlidir. Detaylı bir ağız incelemesi beslenme bozuklukları, mikrobik enfeksiyonlar, bağışıklık sistemi bozuklukları, yaralanmalar    ve  ağız kanserlerinin erken teşhisine olanak sağlar.

Diş ve diş eti  hastalıkları  en belirgin  dört bulaşıcı olmayan hastalıklar ile ortak risk faktörlerine sahiptir.

En belirgin dört bulaşıcı olmayan hastalıklardan  kardiovasküler hastalıklar,diyabet kanser ve kronik akciğer hastalıkları diş ve diş eti hastalıkları ile ortak risk faktörlerine sahiptir.Ki bu risk faktörleri yaşam tarzı ile bağlantılı olan önlenebilir risk faktörleridir.Örneğin beslenme alışkanlıkları bulaşıcı olmayan hastalıkların ortaya çıkması için önemli bir faktördür. Ve diş çürüklerinin oluşumunda belirleyicidir. Aynı şekilde tütün kullanımının ağız boşluğunda meydana gelen kanser vakalarının %90’ının nedeni olduğu tahmin edilmektedir. Ve beraberinde diş eti hastalıklarının  oluşması;  ardından vakitsiz diş kayıpları oluşturmaktadır.

Değişen Yaşam Tarzı Hastalık Kalıplarını Hızla Değiştirmektedir

Dünya çapında hızla değişen hastalıklar şeker yönünden zengin yiyeceklerin kullanımı, sigara ve alkol tüketiminin artması gibi değişime uğrayan yaşam tarzı ile yakından ilişkilidir.

Ağız ve diş sağlığını diğer sosyal ve çevresel etkenlerin yanı sıra bu yaşam tarzı da etkilemektedir.


Ağız Hastalıklarının Önlenmesi ve Sağlığın Desteklenmesi

Ağız Sağlığı ve Floridler

Floridler diş çürüklerinin önlenmesinde en etkili yöntemdir. Gelişmekte olan ülkelerde Floridli diş macunlarının kullanımının desteklenmesi DSÖ ve FDI`ın temel politikalarından biridir.

DSÖ’nün Floridler ve Ağız Sağlığı başlıklı 846 numaralı teknik raporunda;

“Floridli diş macununun dişlerde bulunan çürüklerin kontrol altına alınması için oldukça etkili bir yöntem olması nedeni ile, gelişmekte olan ülkelerde floridli diş macunlarının maddi olarak karşılanabilir seviyede olarak kullanımının geliştirilmesi için her türlü çaba sarf edilmelidir. Floridli diş macunlarının kullanımı bir kamu sağlığı önlemidir ve bu ürünün kozmetik ürünlerine uygulanan gümrük vergilerinden ve vergilendirmeden muaf tutulması ülkelerin çıkarına olacaktır.” Yaklaşımı ile hükümetlere ağız ve diş sağlığı ile ilgili perspektif çizmektedir.

Ülkemizde Mevcut Durum ve Dişhekimine Gitme Alışkanlığı:
Ülkemizin gerek sağlık kültürü ve eğitim düzeyinin düşüklüğü ve gerekse halkın alım gücünün yetersizliği nedeniyle dişhekimliği hizmetleri kullanılmamaktadır / kullanılamamaktadır.

Halkımızın % 47,11’i son bir yılda dişhekimine gitmemiştir. Yaşamı boyunca hiç dişhekimine gitmeyen nüfus oranı ise % 12,5’dur.

1992 yılında Sağlık Bakanlığı Sağlık Projesi Koordinatörlüğü tarafından yapılan araştırma sonucuna göre; gelişmiş ülkelerde nüfusun dişhekimine gitme sıklığı 5 iken, ülkemizde bu oran 0,7’dir.

6 yaş grubunda süt dişi dizisinde çürüksüz kişi oranı % 17’dir.